اعتبارسنجی مبنایی حکم عدم قصاص قاتلِ عاقل در قتل مجنون

  • نویسندگان:
  • کلمات کلیدی: قتل عمد، مجنون، عاقل، قصاص، قاعده لاقود.

اگر شخصی عاقل، مجنونی را عمداً به قتل برساند، قصاص نمی‎شود. این حکم در ماده 301 قانون مجازات اسلامی تصریح شده است. مستند این حکم، روایتی است مشهور به صحیحه ابابصیر که بر اساس آن امام صادق(ع) در پاسخ به پرسش ابابصیر می‎فرماید: کشتن مجنون توسط عاقل با قصاص همراه نخواهد بود. ایشان سپس قاعده «لا قود لمن لا یقاد منه» را مطرح فرموده‏اند. روایت فوق الذکر گرچه به جهت برخورداری از سندی معتبر به صحیحه ملقب شده، لکن خبر واحدی است که اگر بر روایات معارض، قرآن کریم و عقل عرضه شود، می‏تواند با چالش‌هایی گاه جدی همراه شود. بنابر تصریح قرآن کریم، قصاص برای ابقاء وحفظ حیات است و مجازاتی است به جهت پیشگیری از قتل‌های بعدی که با عدم قصاص قاتل مجنون، این هدف عملاً نادیده گرفته می‌شود. از طرفی دیگر قاعده «لا قود» در مصادیق مشابه و در عمل در احکام فقها رعایت نشده است. پژوهش حاضر به هدف تبیین بیشتر و نقادانه‌تر این حکم و پاسخ به شبهاتی که پیرامون آن وجود دارد، با بهره‏گیری از منابع کتابخانه‏ای و با استفاده از ابزارهای فقه‏الحدیثی به صورت توصیفی تحلیلی و با رویکردی انتقادی به بررسی سندی و متنی روایت مورد استناد فقها و هم چنین تحلیل محتوایی این حکم پرداخته، چالش‌های آن با روح قرآن کریم و عرف عقلاء را ذکر کرده و در پی طرح این دیدگاه است که در صورت عدم گذشت ولی دم، قصاص عاقلِ قاتل در قتل مجنون، به عدالت؛ فلسفه قصاص و عرف عقلا نزدیک‌تر است.

پیوند مجله / همایش

نرم افزار همراه دانشگاه بزرگمهر

مشاهده ی اخبار و ارائه خدمات آموزشی، دانشجوئی و رفاهی به دانشجویان و اساتید دانشگاه بزرگمهر قائنات از طریق نرم افزار تلفن همراه